Powrót do archiwum
Choroby w okresie ciąży
Ciąża jest stanem fizjologicznym w życiu kobiety, w którym jej organizm przechodzi znaczące zmiany dotyczące wszystkich układów. Oznacza to, że chociaż stan ten nie zalicza się do chorób, ciąża może powodować wiele mniej lub bardziej poważnych chorób, niejednokrotnie zakłócając spokój kobiety. Nie wolno nam zapominać o oczywistych problemach natury psychologicznej, które ciąża wywołuje u kobiety - zarówno związanych ze zmianami fizycznymi i społecznymi w życiu codziennym, jak i z troską o nienarodzone dziecko.

Nadciśnienie tętnicze
Może występować jeszcze przed zajściem w ciążę lub pojawić się po raz pierwszy w okresie ciąży (najczęściej w trzecim trymestrze), nawet bez żadnych objawów. Czasem pojawia się również po porodzie. Ciśnienie o wartościach 140/90 jest uważane za wysokie, ponieważ zwykle w okresie ciąży ciśnienie jest niższe. W takich przypadkach należy wykonać kilka badań, takich jak badanie moczu pod kątem występowania w nim białka, szczegółowe badania krwi, USG z przepływami, kardiotokografia (zapis czynności serca płodu). Zaleca się częste pomiary ciśnienia krwi w czasie ciąży. Należy skontaktować się z lekarzem lub udać do szpitala, gdy ciśnienie wynosi lub przekracza wartości 140/90.

Cukrzyca ciężarnych
Metabolizm cukru we krwi jest regulowany przez hormony wytwarzane przez trzustkę: glukagon - zwiększający stężenie cukru (glukozy) oraz insulinę, która je zmniejsza. Cukrzyca występuje, gdy z jakiegokolwiek powodu wydzielanie insuliny jest niewystarczające, aby zmniejszać stężenie cukru we krwi. Dzieje się tak w przypadku cukrzycy ciążowej, tj. postaci  cukrzycy występującej w przebiegu ciąży u uprzednio zdrowych kobiet, która zwykle ustępuje po porodzie. Może jednak predysponować do rozwoju cukrzycy w późniejszym wieku, co ma miejsce w 30-60% przypadków. Cukrzyca ciężarnych jest wywołana działaniem hormonów ciążowych, które mogą blokować wytwarzanie insuliny u osób podatnych; mechanizm ten może ulegać zaostrzeniu przez takie czynniki, jak nadwaga lub nieprawidłowa dieta. Cukrzyca u kobiety ciężarnej stanowi również ryzyko dla nienarodzonego dziecka, ponieważ może prowadzić do nadmiernego przyrostu masy płodu, poronienia lub porodu przedwczesnego. Zalecane badania obejmują badanie moczu, USG, oznaczenie glikemii na czczo, krzywą cukrową (glikemiczną), dobowy profil glikemii. W chwili urodzenia nie ma ryzyka wystąpienia cukrzycy u dziecka, a prawdopodobieństwo rozwoju cukrzycy w przyszłości jest niemal takie samo, jak w przypadku dziecka matki, która nie choruje na cukrzycę.

Powikłania

W przypadku samoistnego przerwania ciąży w ciągu 180 dni od daty pierwszego dnia ostatniej miesiączki  (polska definicja mówi, że poronienie samoistne jest to przerwanie ciąży do 22. tygodnia, a od 23. tygodnia jest już poród przedwczesny)   Innym powikłaniem może być zakażenie wirusem cytomegalii i niektóre przewlekłe choroby zapalne, jak np. choroba Leśniowskiego-Crohna.

Poronienie
Kiedy pojawią się objawy, mogące świadczyć o wystąpieniu ryzyka ewentualnego przerwania ciąży, takie jak krwawienie z macicy i (lub) skurcze macicy i bolesne kłucie, mówimy o groźbie poronienia. W związku z tym zaleca się, aby kobiety w ciąży nie lekceważyły żadnych niepokojących sygnałów i niezwłocznie zgłosiły się w takim przypadku do lekarza. Poronienie może być: zupełne (gdy następuje spontaniczne wydalenie łożyska i zarodka), niezupełne (częściowe wydalenie tkanek zarodkowych z macicy, a reszta tkanek jest usuwana przez łyżeczkowanie). Poronienie, które w większości przypadków uważane jest za zdarzenie losowe, jest określane mianem poronienia nawracającego, gdy u tej samej kobiety wystąpią kolejno dwa lub więcej przypadków  poronień.

 Najczętszymi powodami poronienia są:
  • wady genetyczne i zaburzenia chromosomowe płodu, które mogą odpowiadać za ponad 50% poronień, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży;
  • szczególne cechy macicy, np. wady macicy (za mała lub podzielona wewnętrznie, ograniczająca płodowi przestrzeń niezbędną do rozwoju) i włókniaki macicy, które zazwyczaj pojawiają się w drugim trymestrze ciąży;
  • cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, przewlekła niewydolność nerek, zaburzenia równowagi hormonalnej, choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów i twardzina skóry), infekcje bakteryjne, wirusowe lub pasożytnicze.

Mimo że często przyczyna poronienia nie jest możliwa do ustalenia, należy uznać, że w większości przypadków jest to zdarzenie spontaniczne. W przypadku poronienia wielokrotnego należy bezwzględnie zbadać jego przyczyny. W tym celu lekarz, oprócz odtworzenia historii klinicznej danej pary i przeprowadzenia badania ginekologicznego, zleci wszystkie potrzebne badania (kariotypu, układu chromosomów we krwi rodziców, czynności tarczycy, czystości pochwy, USG przezpochwowe, badanie parametrów układu odpornościowego, itd.), które uzna za przydatne dla celów diagnostycznych i ustalenia najbardziej odpowiedniego leczenia.

Zakażenie wirusem cytomegalii
Wirus cytomegalii (CMV) jest wirusem z tej samej rodziny (Herpesviridae), co wirusy opryszczki i ospy wietrznej. Większość osób styka się z nim po raz pierwszy (zakażenie pierwotne) podczas porodu lub w dzieciństwie. W rzeczywistości najszybszą i najczęstszą drogą zakażenia  jest zakażenie noworodka w czasie porodu (zakażenie okołoporodowe), do którego dochodzi w wyniku kontaktu z zakażoną wydzieliną z pochwy, lub które ma miejsce w okresie karmienia piersią (zakażenie poporodowe). Około 60% świeżo upieczonych matek, które  w przeszłości zostały zakażone w sposób pierwotny wirusem CMV, przekazuje infekcję przez co najmniej miesiąc wraz z mlekiem niemowlętom karmionym piersią (30-70%). Jest to naturalna i całkowicie niegroźna  droga transmisji wirusa. W rzeczywistości zdrowy noworodek urodzony o czasie rzadko wykazuje wyraźne objawy zakażenia i nie występują u niego żadne powikłania (również dlatego, że wraz z mlekiem matki poza wirusem dostaje matczyne przeciwciała, które go chronią). Ponadto, w przypadku noworodków płci żeńskiej zostaje wyeliminowane ryzyko zakażenia pierwotnego podczas przyszłej ciąży.

Infekcja wywołana wirusem CMV może stanowić w ciąży poważne ryzyko zakażenia płodu (transmisja wertykalna) zarówno w wyniku zakażenia pierwotnego, jak i reaktywacji lub ponownego zakażenia matki. Należy pamiętać, że wszelkie choroby i inne zaburzenia rozwojowe płodów są spowodowane niemal wyłącznie przez zakażenie pierwotne. Zakażenie pierwotne może wystąpić tylko raz w życiu. Dlatego też, jeśli u przyszłej matki doszło w przeszłości do zakażenia pierwotnego (a więc wytworzyły się odpowiednie przeciwciała lub swoista odporność), to w przypadku następnego kontaktu z wirusem infekcja nie powtórzy się.

Najczęściej choroba przebiega bezobjawowo lub z objawami takimi, jak lekka gorączka i uczucie zmęczenia. U osób o zmniejszonej odporności wirus może spowodować poważne zaburzenia. Samo zakażenie nie powoduje nabycia odporności; w rzeczywistości wirus cytomegalii po fazie aktywności bytuje w organizmie w sposób utajony.

Aby upewnić się, że wirus cytomegalii nie zakłóci spokoju przyszłej matki, dobrze jest przed planowaną ciążą ocenić jej układ odpornościowy, wykonując badanie na obecność immunoglobin IgG, charakterystycznych dla tego wirusa.

W przypadku, gdy przyszła matka jest seropozytywna, należy przeprowadzić dodatkowe badania, a gdy jest seronegatywna - dobrze jest sprawdzać co miesiąc miano IgM i IgG, charakterystycznych dla CMV, aby szybko zdiagnozować  infekcję pierwotną w czasie ciąży (serokonwersja). W przypadku dodatniego IgM należy zwrócić się do ośrodka specjalistycznego.

Przewlekłe choroby zapalne Wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna to choroby zapalne jelit, które często występują u kobiet w wieku rozrodczym, ze szczytem zachorowań między 15. a 35. rokiem życia. Pierwsza charakteryzuje się stanem zapalnym ścian jelita grubego lub końcowej części jelita, zaś choroba Leśniowskiego-Crohna dotyczy głównie zapalenia jelita krętego (tzn. części jelita od żołądka do jelita grubego), ale czasem obejmuje także sam odbyt lub inne odcinki przewodu pokarmowego. Zasadniczo odradza się planowanie ciąży w aktywnej fazie choroby. Jeżeli w czasie ciąży choroba jest w fazie aktywnej lub zaostrza się, ważne jest szybkie rozpoczęcie odpowiedniego leczenia farmakologicznego, ponieważ ryzyko dla płodu stanowi sama choroba, a nie stosowane leki.

Choroba nie wydaje się zaostrzać pod wpływem ciąży: wskaźnik nawrotu choroby u kobiet ciężarnych jest porównywalny z analogicznym u kobiet nieciężarnych z tej samej grupy wiekowej. Ponadto przebieg choroby w czasie ciąży nie przesądza o wystąpieniu choroby w kolejnych ciążach. Zazwyczaj w przypadku remisji choroby stan ten utrzymuje się przez całą ciążę i po porodzie, natomiast jeżeli w momencie zapłodnienia choroba jest w fazie aktywnej, częściej występują zaostrzenia w przebiegu ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze. Niekiedy choroba może ujawnić się po raz pierwszy w okresie ciąży i połogu.

Ciąża a wypoczynek

Są kobiety, którym z różnych powodów (np. ryzyko poronienia) lekarz zalecił dużo odpoczywać w czasie ciąży. Jest to sytuacja, która z pewnością nie poprawia humoru przyszłym matkom, które są niespokojne poprzez sam fakt myślenia o porodzie i przyszłych obowiązkach. Czynniki te w połączeniu z „burzą hormonalną” są częstym powodem bezsenności, dotykającej kobiety w czasie ciąży. Od piątego miesiąca ciąży dochodzą uciążliwości związane z coraz większym brzuchem, częstymi ruchami dziecka i ewentualnymi, związanymi z tym problemami, takimi jak np. nietrzymanie moczu. Pierwszą zasadą umożliwiającą spokojny sen w nocy, zwłaszcza gdy jesteśmy zmuszone leżeć przez cały dzień w łóżku, jest rytuał relaksu przed snem. Przed pójściem spać można wykonać szczególnie odprężające i uspokajające czynności: wypić szklankę mleka, przeczytać dobrą książkę, upiec ciasto czy robić na drutach.

Należy unikać następujących sytuacji: nie ucinać sobie popołudniowych drzemek, które mogą powodować, że wieczorem będziemy zbyt wypoczęte; nie uprawiać sportu przed pójściem do łóżka, co mogłoby spowodować uwolnienie większej ilości neuroprzekaźników, zwiększając w ten sposób naszą czujność; nie spożywać w późnych godzinach wieczornych substancji pobudzających, takich jak herbata, kawa czy coca-cola. Innym czynnikiem, który może wpłynąć na jakość snu w nocy, jest wybór materaca i poduszki. Idealnym rozwiązaniem jest materac niezbyt twardy (w przeciwnym razie może spowodować spowolnienie przepływu krwi z powodu nadmiernego ucisku) ani zbyt miękki (gdyż wtedy mogą się w nim tworzyć zagłębienia odpowiadające kształtowi naszych pleców, ramion czy bioder). Należy wybierać materace lateksowe lub sprężynowe z drewnianym stelażem. Wysokość poduszki powinna umożliwić w pozycji leżącej utrzymanie głowy równolegle do sufitu, tak aby uniknąć bezdechu sennego i chrapania.

Pozycje idealne do zasypiania:
  • na plecach, z głową opartą na poduszce o odpowiedniej wysokości, co umożliwia maksymalne rozszerzenie klatki piersiowej i większe dotlenienie;
  • na boku, z podkurczonymi nogami, w pozycji ułatwiającej sen i sprawiającej, że ciężar dziecka nie obciąża ciała matki. 

Również niektóre produkty spożywcze mogą sprzyjać lepszemu zasypianiu. Na przykład produkty pełnoziarniste są bogate w węglowodany złożone, które są znane ze swoich właściwości nasennych, a banany zawierają dawkę serotoniny - substancji biorącej udział w procesie biochemicznym zapoczątkowującym sen. Mleko i jogurt zawierają substancje o działaniu podobnym do morfiny, łagodzącym ból i niepokój. Jeśli wyjątkowo bierze się pod uwagę zastosowanie leków, należy każdorazowo skonsultować się z lekarzem.

Ciąża mnoga


To określenie stosuje się w przypadku ciąży charakteryzującej się rozwojem dwóch lub większej liczby płodów w jamie macicy. Częstotliwość urodzeń bliźniąt wynosi około 1 na 80, trojaczków: 1 na 6 400, a czworaczków: 1 na 512 000. Podczas, gdy ciąża bliźniacza jednojajowa (jedna komórka jajowa zapłodniona przez jeden plemnik) jest zdarzeniem losowym z prawdopodobieństwem między 3 i 5 na 1000 ciąż, ciąża dwujajowa (dwie komórki jajowe zapłodnione przez dwa różne plemniki) jest uwarunkowana genetycznie i wskaźnik ten może się znacznie różnić w zależności od populacji. Np. we Włoszech wynosi on około 1%. Wskaźnik ten jednak stale wzrasta ze względu na korzystanie z metody sztucznego zapłodnienia. W przypadku ciąż jednojajowych mówimy o bliźniętach jednojajowych, ponieważ mają identyczny kod genetyczny, zaś w przypadku ciąż dwujajowych - o bliźniętach dwujajowych, ponieważ mają różne kody genetyczne. W zależności od liczby łożysk rozróżnia się ciążę jednokosmówkową (20% przypadków), tj. z pojedynczym łożyskiem, i ciążę dwukosmówkową o dwóch oddzielnych łożyskach (80%przypadków).

Ciąża jednozygotyczna (30%) charakteryzuje się podziałem komórki jajowej na dwie równe części w czasie od 1 do 10 dni po zapłodnieniu. Jeżeli podział następuje w pierwszych trzech dniach, każde z bliźniąt ma swoje własne łożysko; jeżeli podział następuje po 3-8 dniach, będą miały to samo łożysko, ale dwie osobne owodnie; jeśli występuje po 8-10 dniach, mają również wspólną owodnię. Jeśli podział następuje jeszcze później, występuje postać patologiczna, czyli bliźnięta syjamskie.

U bliźniąt dwuzygotycznych (70%) zawsze występują dwa oddzielne łożyska. Mogą one znajdować się na dwóch przeciwległych ścianach macicy lub przylegać do siebie.

Ciąża bliźniacza jest łatwo wykrywana w badaniu USG już w piątym tygodniu, gdyż istnieją dwa oddzielne worki owodniowe. Aby zobaczyć embriony i bicie serca, należy odczekać do szóstego tygodnia ciąży. Dopiero w trzecim miesiącu podczas dokładnego badania USG można określić liczbę łożysk i to, czy mamy do czynienia z ciążą jednokosmówkową czy dwukosmówkową. Rozróżnienie to jest bardzo ważne, ponieważ ciąże jednokosmówkowe mogą się wiązać z dodatkowymi powikłaniami, przez co wymagane są częstsze kontrole. Ciąża bliźniacza jest traktowana jako ciąża wysokiego ryzyka, ponieważ pewne powikłania  występują częściej, np. wcześniactwo, stan przedrzucawkowy (choroba charakteryzująca się wysokim ciśnieniem krwi, obrzękiem i obecnością białka w moczu), odklejenie się łożyska i mała urodzeniowa masa ciała.

Niektóre czynniki wydają się predysponować do rozwoju ciąży bliźniaczej lub mnogiej Są to: czynniki dziedziczne, DNA matki, wiek kobiety (wraz z wiekiem zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia ciąży bliźniaczej), rasa rodziców (największa częstotliwość wśród ras czarnych, a najmniejsza u ras wschodnich), stosowanie antykoncepcji hormonalnej, (wpływa na jednoczesne dojrzewanie dużej liczby jajeczek).

Ciąża bliźniacza może się charakteryzować pewnymi szczególnymi objawami, takimi jak:
  • częstsze nudności i wymioty niż w ciąży jednozygotowej (uważa się, że jest to spowodowane zwiększoną masą łożyska);
  • problemy przeciążeniowe ze względu na dużą masę macicy (żylaki, zaburzenia oddychania, zaburzenia trawienia, forsowne spacery, lordoza);
  • anemia (niedokrwistość) w związku ze zwiększonym zapotrzebowaniem na kwas foliowy i żelazo.

Stosowanie leków w ciąży

Na opakowaniach niemal wszystkich leków dostępnych na rynku znajduje się informacja o zachowaniu ostrożności w okresie ciąży. Nie jest to przypadkowe ostrzeżenie: w rzeczywistości leki mogą wywoływać działania niepożądane na płód, do którego lek dociera poprzez łożysko. Stosowanie jakiegokolwiek leku w ciąży wymaga konsultacji z lekarzem.  Doradzi on, jak postępować w zależności od rodzaju przyjmowanego leku i przyczyny, dla której został przypisany, oraz ogólnego stanu zdrowia przyszłej matki. Większość leków jest usuwanych z organizmu w ciągu 48-72 godzin, ale są też leki, które pozostają w krwiobiegu przez długi czas, np. retinoidy stosowane w leczeniu trądziku, które wykazują działanie teratogenne i są absolutnie przeciwwskazane do stosowania w ciąży.

Leki - tak czy nie?
Planując ciążę, należy wspólnie z lekarzem przeanalizować wszystkie długotrwale stosowane leki w celu dobrania najlepszego rozwiązania. Nie zawsze możliwe jest przerwanie leczenia, natomiast można dotychczas stosowany lek zastąpić innym, najbardziej bezpiecznym dla zdrowia matki i dziecka, co np. ma miejsce u kobiet z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, chorujących na zaburzenia metabolizmu lub padaczkę.

W niektórych przypadkach, np. po szczepieniu przeciw różyczce, najlepszym rozwiązaniem jest odczekanie kilku miesięcy przed planowanym poczęciem w celu uniknięcia potencjalnego zagrożenia dla płodu. Okresem, w którym wskazane jest zachowanie największej ostrożności, są pierwsze trzy miesiące ciąży, gdy tworzą się główne narządy. W przypadku, gdy kobieta - nie wiedząc, że jest w ciąży - regularnie zażywała jakiekolwiek leki, została poddana szczepieniu lub prześwietleniu RTG miednicy, powinna niezwłocznie powiadomić o tym fakcie lekarza ginekologa. Zasadniczo należy unikać stosowania leków w okresie ciąży, a w każdym razie nigdy nie przyjmować ich bez uprzedniej konsultacji z lekarzem. Zważywszy, że w przypadku każdego leku nie można wykluczyć szkodliwego oddziaływania na płód w okresie rozwoju (działanie teratogenne), należy dokładnie ocenić każdą grupę leków, w tym najbardziej popularne leki, takie jak przeciwbólowe, przeczyszczające, przeciwgrypowe,  zobojętniające i psychotropowe.

Lek może mieć śmiertelne konsekwencje dla płodu, jeśli zostanie podany w ciągu pierwszych 20 dni ciąży; teratogenne (powoduje wady fizyczne rozwijającego się zarodka), jeśli zostanie zastosowany między 20. a 60. dniem; toksyczne - po 60. dniu ciąży. Najbardziej ryzykownym terminem, wiążącym się z wystąpieniem poważnych wad wrodzonych, jest okres pomiędzy pierwszym a dziesiątym tygodniem ciąży. Wśród leków teratogennych z całą pewnością znajdują się leki przeciwnowotworowe (leki, które są stosowane w leczeniu raka), hormony kory nadnerczy, doustne leki przeciwzakrzepowe. Do leków o prawdopodobnym działaniu teratogennym należą leki przeciwpadaczkowe; w sytuacjach szczególnych można stosować kwas acetylosalicylowy (aspirynę), leki zobojętniające sok żołądkowy i benzodiazepiny. Niektóre antybiotyki mogą zaburzać rozwój kości i zębów (tetracykliny, fluorochinolony).

Szczepienia
Ciąża nie jest przeciwwskazaniem dla obowiązkowych szczepień. W rzeczywistości szczepienia mają na ogół dwojakie działanie: chronią matkę i dziecko. Jeżeli szczepionka jest podana w trzecim trymestrze ciąży, dziecko jest chronione przez wystarczająco długi czas po porodzie.

Wśród szczepień, które bez żadnego ryzyka mogą być stosowane w czasie ciąży, znajdują się:
  • szczepionka przeciw błonicy – zawierająca pozbawioną zjadliwości anatoksynę (toksoid) błoniczą ;
  • szczepionki przeciw tężcowi – zawierająca pozbawioną zjadliwości anatoksynę (toksoid) tężcową ;
  • szczepionka przeciw grypie - inaktywowana, nie zawierająca żywych wirusów grypy;
  • szczepionka przeciw polio - inaktywowana, nie zawierająca żywych wirusów polio;
  • szczepionka przeciw cholerze – zawierająca inaktywowane bakterie Vibrio cholerae.

W przypadku, gdy w okresie ciąży wystąpiło narażenie na zakażenie wścieklizną, należy zastosować szczepionkę zawierającą inaktywowane wirusy, łącząc ochronę bierną z immunoglobulinami. Nie zaleca się w ciąży stosowania szczepionek przeciw durowi brzusznemu i czerwonce, ponieważ mogą niekiedy prowadzić do gwałtownego wystąpienia gorączki, która pośrednio może spowodować poronienie lub poród przedwczesny. Szczepienie przeciw ospie jest dopuszczalne tylko w skrajnych przypadkach. Nie ma wskazań do wykonywania szczepień przeciw różyczce, odrze i śwince w czasie ciąży, choć szczepienie przeciw różyczce powinno być przeprowadzone co ​​najmniej trzy miesiące przed zajściem w ciążę.
Powrót do archiwum