Powrót do archiwum
Depresja
Zaburzenia nastroju opisywano już od czasów starożytnych. W literaturze istnieje wiele przykładów opisujących stany smutku, depresji i ulegania manii. Depresja powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym oraz radykalnie zmienia życie osoby nią dotkniętej i członków jej rodziny. Czasem występuje jako nieproporcjonalna reakcja na tragiczne wydarzenie, innym razem trudno jest ją powiązać z konkretnym nieprzyjemnym zdarzeniem. Żałoba jest dramatycznym wydarzeniem, które zbliża się do depresji z powodu silnego i niepocieszonego smutku, który jej towarzyszy.

Mania jest stanem charakteryzującym się euforią, nadpobudliwością, otwarciem na otoczenie, skrajnym poczuciem błogostanu i bezgraniczną wiarą w siebie. Osoby dotknięte manią ciągle mówią, obgryzają paznokcie, nieumiarkowanie piją, palą tytoń, żują gumę, gryzą wewnętrzną stronę ust. Czują się szczęśliwe, ale z trudem osiągają spokój. Występuje również rodzaj depresji związany z pewnymi momentami w życiu, taki jak depresja klimakteryjna, która może występować u kobiet w okresie menopauzy, czy depresja poporodowa.

Depresja

Podczas naszego życia zdarza się każdemu z nas odczuwać uczucie smutku, zniechęcenia lub poczucia winy. Może to następować jako skutek określonego zdarzenia, takiego jak śmierć bliskiej osoby, utrata pracy lub miłości, niepowodzenie w szkole lub po prostu z powodu szarego nieba. Są to normalne reakcje świadczące o naszej bogatej uczuciowości. Zwykły smutek można przezwyciężyć - czasem po prostu trzeba wybaczyć, dać drugą szansę lub otrzymać trochę wsparcia ze strony bliskich. Depresja to jednak coś innego. Powoduje zaburzenia w funkcjonowaniu społecznym i zawodowym. Życie osoby dotkniętej depresją oraz jej rodziny ulega zmianie. Czasem występuje jako nieproporcjonalna reakcja na tragiczne wydarzenie, innym razem trudno jest ją powiązać z konkretnym nieprzyjemnym zdarzeniem.

Rodzaje depresji
Główne rodzaje depresji to ciężkie zaburzenia depresyjne i zaburzenia dystymiczne.
W zależności od tego, czy wystąpił jeden czy więcej jej epizodów, ciężka depresja dzieli się na:
  • ciężkie zaburzenie depresyjne, pojedynczy epizod;
  • ciężkie zaburzenie depresyjne, powtarzające się.

Jako ciężki epizod depresyjny przyjmuje się stan, w którym prawie każdego dnia, w przeciągu dwóch tygodni, występuje co najmniej pięć z następujących objawów:
  • obniżenie nastroju: jest stanem, który różni się jakościowo i ilościowo od smutku. Osoba nie daje się pocieszyć, czuje głęboką rozpacz i beznadziejność, które nie wydają się porównywalne z innymi reakcjami na smutek, odczuwanymi normalnie przez wszystkich;
  • utrata przyjemności lub zainteresowania zwykłymi czynnościami: osoba dotknięta depresją nie jest już w stanie poczuć emocji związanych z tymi rzeczami, które w przeszłości budziły jej zainteresowanie, takimi jak praca, hobby, kontakty społeczne;
  • wzrost lub utrata masy ciała lub apetytu: może to być bardzo istotny objaw, zazwyczaj dotyczy zmiany o 5% w ciągu miesiąca w porównaniu do wyjściowej masy ciała;
  • bezsenność lub nadmierna senność: zasadniczo nie ma trudności w inicjowaniu snu, ale często zdarzają się przebudzenia w drugiej połowie nocy i przedwczesne budzenie się rano w nastroju depresyjnym. Zauważono również, że pacjenci ci wykazują zmniejszenie snu delta (faza 3 i 4 snu).
  • zmiany psychomotoryczne (spowolnienie lub pobudzenie): obserwuje się częściej spowolnienie ruchów, ekspresji słownej, która stopniowo się zmniejsza i ulega spowolnieniu. Rzadziej występuje pobudzenie i natłok myśli;
  • utrata energii i zmęczenie: osoby dotknięte depresją nie są w stanie wykonać nawet najprostszych czynności, czują się słabe i zmęczone;
  • poczucie winy, bycia niepotrzebnym i niska samoocena: pacjent ciągle oskarża się o coś, czego nie zrobił, jest uciążliwy dla innych i uważa, że jego życie nie ma sensu i że nie ma żadnych perspektyw;
  • trudności z koncentracją i myśleniem: występuje spowolnienie aktywności myślowej, być może związane z próbą zmniejszenia cierpienia;
  • myślenie o śmierci, myśli samobójcze i (lub) próby samobójcze: często zdarza się, że tacy pacjenci są w stanie planować i (lub) popełnić samobójstwo.

Musi występować co najmniej obniżenie nastroju lub utrata zainteresowania przyjemnościami.

Objawy te powodują skrępowanie i są przyczyną niepowodzeń w sferze społecznej i zawodowej lub w innych ważnych dziedzinach życia. Dodatkowo stan ten stanowi zmianę w stosunku do poprzedniego sposobu działania danej osoby i nie jest uzasadniony medycznie stosowaniem innych leków czy żałobą.

Dystymię cechuje długi okres (2 lata) oraz objawy, które nie są na tyle poważne, aby sklasyfikować je jako epizod depresji. Jednakże przez większą część dnia, niemal codziennie, utrzymuje się obniżony nastrój, utrata zainteresowania prawie wszystkimi zwykłymi czynnościami. Ponadto, w ciągu dwóch lat trwania choroby  jej objawy mogą nie występować jedynie przez okres nie dłuższy niż 2 miesiące.

Aby mówić o depresji, muszą pojawić się co najmniej dwa z następujących objawów:
  • brak apetytu lub objadanie się;
  • bezsenność lub nadmierna senność;
  • brak energii lub astenia;
  • niska samoocena;
  • trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji;
  • uczucie rozpaczy.

Wyróżnia się wczesny epizod depresyjny, jeśli pierwsze objawy występują przed 21. rokiem życia oraz epizod późny, jeśli pojawia się po 21. roku życia.

Mówimy o podwójnej depresji w przypadku, kiedy u pacjentów z dystymią obserwuje się nałożenie zaburzeń depresyjnych.

Częstotliwość występowania
Depresja występuje stosunkowo często, dotyka 4,5% populacji i dotyczy dwukrotnie częściej kobiet niż mężczyzn. Przebieg choroby jest różny w zależności od rodzaju depresji (ciężki epizod depresyjny, dystymia, podwójna depresja).  Bardzo często występują nawroty: częściej u pacjentów, którzy wcześniej przeszli trzy epizody ciężkiej depresji, a jeszcze częściej u tych, u których rozpoznano dystymię.

Leczenie
Badania polegające na porównaniu skuteczności leczenia farmakologicznego i psychoterapii wykazały równoważność obu metod. Choć nie ma dowodów na potwierdzenie tezy, że lepsze wyniki daje terapia łączona (farmakologiczna i psychoterapia), ważne jest, aby pacjenci mieli dostęp do obu tych metod.

W 50% przypadków terapia prowadzi do remisji (ustąpienia) objawów, ale w ciągu roku u połowy z tych pacjentów występuje nawrót choroby. Dlatego też tylko jedna czwarta chorych czuje się dobrze po krótkiej terapii.

W czasie leczenia pacjenta należy dokonać dokładnej analizy przypadku. W przypadkach, w których nie jest prowadzona żadna terapia, w sytuacji ostrej fazy depresji (np. zagrażającej życiu pacjenta) zazwyczaj zalecane jest leczenie farmakologiczne ze wsparciem psychoterapeutycznym. Po pokonaniu kryzysu większego znaczenia nabiera psychoterapia. Istnieje szeroka gama leków dostępnych na receptę, w przypadku których należy dokładnie przeanalizować zarówno ich działanie terapeutyczne, jak i objawy niepożądane, które mogą ograniczać współpracę pacjenta.

Depresja spowodowana sytuacjami życiowymi


Niektóre rodzaje depresji są związane z określonymi momentami w życiu człowieka. Jednym z nich jest depresja klimakteryjna, która może wystąpić u kobiet w okresie menopauzy. Występuje również depresja spowodowana wyczerpaniem, która pojawia się po długim okresie przeciążenia emocjonalnego, oraz depresja związana z odcięciem od korzeni, dotykająca osób, które musiały opuścić miejsce, w którym mieszkały (np. z powodu przeprowadzki). Depresja u osób w podeszłym wieku nie posiada szczególnych charakterystyk, ponieważ utrata nadziei oraz obawa o własne zdrowie, a także inne obawy, znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości zewnętrznej. Przyjrzyjmy się tym rodzajom depresji bardziej szczegółowo.

Depresja klimakteryjna
Menopauza polega na zakończeniu cyklu miesiączkowego. Wraz z zaprzestaniem cyklu ustaje aktywność jajników i następują w organizmie zmiany metaboliczne, psycho- i neurohormonalne. W większości przypadków proces ten nie następuje w sposób gwałtowny. Często natomiast pojawia się faza zwana premenopauzą, kiedy cykl staje się nieregularny, a menstruacja różni się pod względem intensywności i czasu trwania.

Wydłużenie życia, zmiana roli kobiety oraz inne czynniki sprawiły, że kobiety po zakończeniu okresu rozrodczego niekoniecznie utraciły "wszystko”. Faktem jest jednak również, że na każdym etapie życia poważne zmiany oraz sama menopauza mogą być traktowane jako kryzys fizjologiczny.

Prawdopodobnie sposób, w jaki kobieta przeżywa menopauzę, odzwierciedla jej zwykły sposób radzenia sobie z sytuacjami życiowymi. Oprócz czynników kulturowych, społecznych i osobistych mają tutaj znaczenie również uwarunkowania biologiczne i genetyczne. Menopauza może wystąpić w momencie, gdy kobieta cierpi na różne choroby psychosomatyczne. Na poziomie psychicznym pojawia się wiele różnych objawów, takich jak niepokój, agresja, nadmierne emocje, złe samopoczucie, bezsenność lub nadmierna ospałość, fobie, trudności z koncentracją i zaburzenia seksualne. Niewątpliwie jednym z najczęstszych zaburzeń jest depresja. Również w tym przypadku depresja jest powiązana z osobowością kobiety i może przyjmować różne postaci: od łagodnych po intensywne oraz krótkotrwałe lub długotrwałe. W niektórych przypadkach, gdy depresji towarzyszą objawy takie, jak lęk, fobia, ogólny brak zadowolenia i satysfakcji seksualnej, mówimy o egzystencjalnym syndromie klimakterium.

Depresja spowodowana wyczerpaniem
W ten sposób definiowana jest szczególna forma reaktywnej postaci depresji, ujawniającej się po długim okresie przeciążenia emocjonalnego.

Ten rodzaj depresji najczęściej dotyka mężczyzn obciążonych dużą odpowiedzialnością.

Depresja pojawia się, kiedy dana osoba przestaje sobie radzić i (lub) tolerować przeciążenie.

Pojawiają się objawy, takie jak niepokój, niekontrolowane wybuchy emocji i stany wyczerpania.

Depresja spowodowana odcięciem od korzeni
Ten rodzaj depresji dotyka ludzi, którzy musieli opuścić swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania, np. wskutek emigracji lub przeprowadzki. Strata polega na opuszczeniu miejsca, ludzi i zwyczajów, z którymi dana osoba miała silne więzi.

Depresja u osób w podeszłym wieku
Depresja u osób w podeszłym wieku ma szczególne cechy, ponieważ uczucie marności, utrata nadziei, poczucie bycia niepotrzebnym, strach o własne zdrowie i inne obawy odnajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości zewnętrznej. Depresja u osób starszych często przyjmuje postać regresji lub paranoi. Osoby w podeszłym wieku często okazują niepokój, drażliwość, urojenia, halucynacje i pobudzenie psychomotoryczne.

Istotne jest rozważenie depresji o podłożu organicznym lub objawowym, spowodowanej zachwianiem równowagi metabolicznej (nadczynność lub niedoczynność tarczycy, nadczynność lub niedoczynność kory nadnerczy), czynnikami zakaźnymi lub toksycznymi.

Depresja poporodowa


Kobieta, która dopiero urodziła dziecko, często jest nieprzygotowana do nowej sytuacji i do zmierzenia się z problemami charakterystycznymi dla tego stanu. Często zdarza się, że jest sama i nie ma odpowiedniego wsparcia. W relacji z dzieckiem mogą wysunąć się na pierwszy plan jej dawne konflikty z własną matką. Może to doprowadzić do silnych, przeciwstawnych uczuć w stosunku do dziecka. Kobiety te często mają wrażenie, że nie stają na wysokości zadania i nie umieją zająć się własnym dzieckiem, przypisując te cechy innym osobom, takim jak ojciec dziecka czy dziadkowie. Mogą tu mieć znaczenie doświadczenia ich matek,  wcześniejsze przeżycie żałoby czy utraty własnych rodziców, partnera, dziecka lub aborcja. W tych dwóch ostatnich przypadkach noworodek staje przed trudnym zadaniem zastąpienia innego dziecka, z całym obciążeniem niepokoju i oczekiwań.

Niektórzy autorzy uważają, że można tu mówić o ciągłości między stanami przejściowego dyskomfortu, poporodowymi problemami macierzyńskimi i depresją poporodową.

Przejściowe stany złego samopoczucia, określane również jako syndrom baby blues, występują u około połowy wszystkich matek i trwają przez okres od kilku godzin po porodzie do kilku dni. Charakteryzują się skłonnością do płaczu, nadwrażliwością, zmianami nastroju i zmęczeniem. Zaburzenia poporodowe objawiają się złym samopoczuciem, bólami, zmniejszeniem przywiązania do dziecka i poczuciem braku wsparcia. Depresja poporodowa jest stanem depresyjnym z pojawiającymi się wybuchami płaczu, niepokojem, zmęczeniem, drażliwością, utratą poczucia własnej wartości, poczuciem bezwartościowości, obawą przed wyrządzeniem krzywdy noworodkowi w sensie fizycznym i psychicznym, obawą o zdrowie dziecka.

Czynnikami ryzyka są: młodzieńczy lub dojrzały wiek matki, choroba psychiczna, stresujące wydarzenia życiowe, złe relacje z matką i (lub) seksualnością, śmierć i (lub) poronienie. Często zdarza się, że u kobiet cierpiących na tę postać depresji, ten sam problem  może występować w kolejnej ciąży.

Podstawową formą terapii jest bez wątpienia zapobieganie. Wszystkie wyżej wymienione czynniki ryzyka to nic innego, jak nieprzepracowane trudne sytuacje życiowe. W niektórych przypadkach ciąża i macierzyństwo są momentem, w którym ujawnia się utajona psychoza. Być może kobietom w ciąży mogłoby pomóc wsparcie psychologiczne, dające im możliwość przetworzenia urazów z przeszłości. Macierzyństwo nie może być traktowane jako lek na problemy osobiste lub problemy danej pary (tzw. dzieci-kleje cementujące związek). Ważne jest, aby było przeżywane z odpowiednim wsparciem rodzinnym i społecznym, a w pewnych przypadkach - terapeutycznym.

W odniesieniu do innych przyczyn depresji poporodowej przeprowadzono wiele badań, aby znaleźć związek pomiędzy zmianami hormonalnymi a depresją, jednak w chwili obecnej nie ma jednoznacznych dowodów na potwierdzenie tej hipotezy. Kiedy pojawia się depresja lub psychoza poporodowa, często są przepisywane leki w połączeniu (lub nie) z sesjami psychoterapeutycznymi. Niektórzy autorzy opisują tę postać depresji jako chorobę, która może dotknąć zarówno matkę, jak i ojca. Matka żyje w poczuciu straty w odniesieniu do stanu ciąży, a ojciec czuje, że utracił swoją poprzednią pozycję, która zajęło dziecko.
Powrót do archiwum